این روزها شاهد برگزاری بزرگترین رویداد فوتبالی جهان هستیم و در کنار هیجان و شادی ناشی از این مسابقت باید به بخش کمتر دیده شده این رویداد نیز پرداخت زیرا حضور در چنین رویداد بزرگی که توجه تمامی جهان را به خود جلب می کند، فشار مضاعف روحی و فیزیکی روی بازیکنان آورده و کارشناسان معتقدند در چنین شرایطی باید به سلامت جسمی و روانی فوتبالیستها بیشتر توجه شود.
به گزارش سیناپرس، فوتبالیستهای حرفهای در تورنمنتهایی مانند جام جهانی با فشارهای فوقالعادهای مواجه هستند که هم جنبه جسمی و هم جنبه روانی دارد.
این رویدادها معمولاً در بازه زمانی فشرده (چند هفته) برگزار میشوند و بازیکنان اغلب با برنامهای شامل بازیهای پرفشار هر ۳–۴ روز یکبار روبهرو هستند. مسافتهای طولانی دویدن که گاهی بیش از ۱۰–۱۲ کیلومتر در هر بازی بوده، تغییرات آب و هوایی، سفرهای طولانی، کمبود خواب کافی و ریسک بالای مصدومیت، بدن بازیکنان را ضعیف کرده و بسیاری از ستارگان پس از چنین تورنمنتهایی نیاز به دورههای طولانی ریکاوری دارند و گاهی آسیبهای مزمن ایجاد میشود.
در این میان علاوه بر بار جسمی، فشار روانی روی فوتبالیست ها بسیار سنگین است. انتظارات ملی، توجه رسانهای جهانی، فشار میلیونها هوادار و ترس از شکست یا اشتباهات فردی، میتواند منجر به اضطراب عملکرد، افسردگی موقعیتی و حتی اختلالات روانی شود. بسیاری از بازیکنان از فشار روانی جام جهانی به عنوان یکی از سختترین چالشهای حرفهایشان یاد میکنند. مواردی مانند انتقادهای شدید رسانهای، مقایسههای مداوم و بار نمادین نمایندگی یک کشور، این فشار را تشدید میکند.
وینسنت گوتبرگ (Vincent Gouttebarge)، بازیکن سابق حرفهای فوتبال که اکنون پژوهشگر پزشکی است، در گفتوگو با نشریه نیچر درباره تأثیر ورزش بر سلامت ورزشکاران توضیح میدهد. او بیش از یک دهه در فرانسه و هلند فوتبال حرفهای بازی کرد و در سال ۲۰۰۷ بازنشسته شد. گوتبرگ که با آسیبدیدگی در دوران ورزشی آشنا بود، اکنون مدیر پزشکی فدراسیون بینالمللی بازیکنان حرفهای فوتبال (FIFPRO) و رئیس گروه کاری سلامت روان کمیته بینالمللی المپیک (IOC) است و پژوهشهای خود را در دانشگاه پرتوریا و مرکز پزشکی دانشگاه آمستردام ادامه میدهد.
با آغاز جام جهانی فوتبال مردان ۲۰۲۶ در ایالات متحده، کانادا و مکزیک، او درباره تأثیر این بزرگترین رویداد فوتبالی بر سلامت جسمی و روانی بازیکنان صحبت کرد. به گفته این بازیکن بازنشسته، فوتبالیستها ابرقهرمان نیستند و ممکن است در معرض بسیاری از مشکلات سلامتی قرار بگیرند. در این میان آسیبهای عضلانی-اسکلتی بیش از سایر آسیب ها شناختهشده هستند اما علائم مشکلات سلامت روان نیز در بین فوتبالیست ها بسیار شایع است. به همین دلیل، سالها پس از بازنشستگی، تصمیم گرفت چالشهای سلامت روان بازیکنان را هم در دوران حرفهای و هم پس از آن بررسی کند.
به طور کلی انتخاب شدن برای تیم ملی و رقابت در جام جهانی بدون شک تجربهای مثبت برای هر فرد است، اما تأثیر آن بر سلامت روان بازیکنان تا حد زیادی به نحوه برگزاری رقابت بستگی دارد؛ به همین دلیل به این مساله که بازیکن در زمین باشد یا روی نیمکت بنشیند و تیم برنده شود یا نه؟ باید فراتر از خود رقابت نگریست. پس از جام جهانی، بازیکنان باید بسیار سریع به باشگاههای خود بازگردند و اگر خوششانس باشند، یک یا دو هفته استراحت دارند، اما برای بسیاری حتی این زمان هم ممکن نیست و دوره بازیابی بین دو فصل وجود ندارد.
این برنامه فشرده نه تنها عامل مشکل عملکرد بلکه ایجاد کننده مشکلات جدی سلامتی است. تقویم مسابقات شامل رقابتهای داخلی و بینالمللی بار سنگینی بر دوش بازیکنان میگذارد. این فشار؛ نه فقط از نظر جسمی و فیزیولوژیکی، بلکه از نظر عاطفی و شناختی نیزبازیکنان را تحت تاثیر قرارداده و در سطح حرفه ای، بازیکنان گاهی هفتهای دو یا سه بازی پشت سر هم بدون حتی یک روز استراحت انجام میدهند. در سال ۲۰۲۴، فدراسیون بینالمللی بازیکنان حرفهای فوتبال (FIFPRO) همراه با لیگهای جهانی، از فدراسیون بینالمللی فوتبال (FIFA) خواست تا برنامه مسابقات را تغییر داده و زمان بیشتری برای بازیابی بین رویدادهای بزرگ فراهم شود. اما فشار رسانههای اجتماعی که هر روز حتی در تعطیلات وجود دارد، این وضعیت را دشوارتر میکند.
مطالعات اپیدمیولوژیک از سال ۲۰۱۲ نشان میدهد که علائم سلامت روان ضعیف در فوتبال حرفهای شایع است. در این شرایط استرسهای عمومی مانند رویدادهای زندگی عادی با عوامل خاص ورزش ترکیب میشوند و آسیبدیدگی یکی از مهمترین آنهاست و رابطه دوطرفهای با سلامت روان دارد: سلامت روان ضعیف میتواند ورزشکار را مستعد آسیب کند و آسیب شدید طولانیمدت، مهمترین رویداد منفی در زندگی یک ورزشکار به شمار میرود. از سوی دیگر عملکرد ضعیف غیرمنتظره نیز عامل دیگری برای ایجاد مشکلات روانی محسوب شده و این عملکرد در ذره بین صفحات رسانه های ورزشی و شبکه های اجتماعی بازتابی دو چندان یافته و نقش مخرب خود را بر سلامت روان فوتبالیست ها چند برابر می کند.
در این میان انگ اجتماعی درباره سلامت روان همچنان در فوتبال وجود داشته و این مساله، بهویژه در قارههایی مانند آمریکای جنوبی، آفریقا و بخشهایی از آسیا که صحبت از آن نشانه ضعف تلقی میشود، سبب سکوت بازیکنان در مورد مشکلات جدی ان ها می شود.
به طور معمول بازیکنان درباره آسیبهای جسمی مانند مچ پا یا همسترینگ به طور آشکار صحبت میکنند، اما درباره افسردگی یا اضطراب نگران واکنش مربی و نیمکتنشینی و قضاوت هواداران هستند.
به باور کارشناسان، برای حل این مسئله، به رویکرد دوجانبه نیاز است: برنامههای آموزشی سواد سلامت روان برای بازیکنان و مربیان از پایین به بالا و تغییر ساختار کمیتههای پزشکی فدراسیونها برای حضور متخصصان سلامت روان از بالا به پایین. برنامه آموزشی فدراسیون بینالمللی بازیکنان حرفهای فوتبال در سال ۲۰۱۸ نشان داد که سرمایهگذاری در آموزش میتواند نگرشها و رفتارها را بهبود بخشد و چالشهای روانی را در سطح آسیبهای عضلانی قرار دهد.
همزمان با این موضوع، تمرین جداگانه دادن به بازیکنانی که مورد توجه مربی نیستند نیز مسئله مهمی است. این سیاست از دیدگاه اتحادیه نادرست است و جداسازی عمدی از محیط کاری، حمایت اجتماعی را کاهش و ریسک مشکلات روانی را افزایش میدهد. این رفتار در هیچ صنعت دیگری قابل قبول نیست، اما در فوتبال حرفهای به دلیل مدیریت ضعیف باشگاهها هنوز رخ میدهد.
در نهایت باید توجه داشت که کارشناسان معتقدند که علم باید بیش از پیش به سلامت جامع فوتبالیستها به ویژه در رویدادهایی مانند جام جهانی توجه کند تا ورزشکاران بتوانند در محیطی سالمتر رقابت کنند و زندگی بهتری پس از آن داشته باشند.
مترجم: نیروانا محمدحسینی
